Lập chỉ mục ưu tiên thiết bị di động: bản điện thoại là bản Google đọc

Lập chỉ mục ưu tiên thiết bị di động (mobile-first indexing) nghĩa là Google dùng bản trang hiển thị cho điện thoại để thu thập, lập chỉ mục và xếp hạng, kể cả với người tìm trên máy tính. Google bắt đầu chuyển từ 2018 và tới năm 2023 coi như đã chuyển xong toàn bộ; site nào không truy cập được trên điện thoại thì ngừng được lập chỉ mục. Với phần lớn site dùng giao diện tự co giãn (responsive), hai bản có cùng HTML nên không có gì phải lo. Rủi ro nằm ở những site có bản điện thoại khác bản máy tính: rút gọn nội dung, đổi menu, tải chậm phần dưới, hoặc chạy trên tên miền phụ m..

Ba cách làm bản điện thoại và mức rủi ro

Cách làm	Cách hoạt động	Rủi ro với Google
Giao diện co giãn (responsive)	Một địa chỉ, một HTML, CSS đổi bố cục theo khổ màn hình	Thấp. Google khuyên dùng cách này
Phục vụ động (dynamic serving)	Một địa chỉ, máy chủ trả HTML khác nhau theo trình duyệt	Trung bình. HTML điện thoại hay bị rút gọn; phải gửi tiêu đề Vary: User-Agent
Tên miền phụ riêng	m.tenmien.vn cho điện thoại, www cho máy tính	Cao. Phải khai báo hai chiều, nội dung dễ lệch, nay hiếm ai còn dùng

Nếu site của bạn vẫn còn bản m. từ thời 2012–2015 (nhiều trang báo, trang rao vặt, cổng thông tin cũ ở Việt Nam còn giữ), nên tính chuyện gộp về một bản co giãn. Giữ hai bản đồng bộ lâu dài tốn công hơn nhiều so với chuyển một lần.

Những gì hay bị mất trên bản điện thoại

Nội dung bị cắt cho gọn

Nhà thiết kế thấy màn hình nhỏ nên bỏ bớt: đoạn mô tả danh mục, bảng thông số, phần hỏi đáp, khối đánh giá. Nếu bỏ bằng cách không đưa vào HTML khi phát hiện điện thoại, Google không bao giờ thấy chúng. Nếu chỉ ẩn bằng CSS hoặc gói vào thẻ mở rộng (bấm “Xem thêm”), Google vẫn đọc được và vẫn tính đầy đủ: Google đã nói rõ nội dung trong tab, accordion trên điện thoại được đối xử bình thường.

Quy tắc: muốn gọn trên điện thoại thì thu gọn bằng giao diện, không xoá khỏi HTML.

Menu và liên kết nội bộ

Menu máy tính có 60 liên kết tới mọi danh mục con; menu điện thoại chỉ còn 6 mục lớn, phần còn lại tải bằng JavaScript khi bấm. Nếu menu điện thoại không có liên kết <a href> thật trong HTML ban đầu, những danh mục con đó mất một nguồn liên kết nội bộ quan trọng. Kiểm tra: xem mã nguồn trang ở chế độ điện thoại, tìm địa chỉ danh mục con.

Ảnh

Bản điện thoại dùng ảnh nhỏ hơn là đúng, nhưng phải giữ alt, và ảnh không được tải bằng cách mà Google không nhận ra (chỉ đặt ảnh trong data-src rồi chờ người cuộn). Tải chậm (lazy loading) bằng thuộc tính chuẩn loading="lazy" thì an toàn. Chi tiết ở tối ưu ảnh cho tốc độ.

Dữ liệu có cấu trúc và thẻ meta

Một số giao diện chỉ chèn JSON-LD, thẻ canonical, hreflang, thẻ robots ở bản máy tính. Khi Google đọc bản điện thoại, các thẻ này biến mất. Kiểm tra bản điện thoại có đủ: title, meta description, canonical, robots, hreflang, JSON-LD, Open Graph.

Bình luận, đánh giá tải sau

Khối đánh giá sản phẩm, bình luận Facebook nhúng hay được trì hoãn trên điện thoại cho nhẹ. Nếu chúng chỉ tải khi người dùng bấm, Google không thấy. Với trang sản phẩm, đánh giá là nội dung có giá trị; nên có ít nhất vài đánh giá trong HTML ban đầu.

Cách kiểm bản Google đang đọc

1. Công cụ Kiểm tra URL trong Search Console. Bấm “Kiểm tra URL đang hoạt động”, xem “Trang đã thu thập”, mục HTML. Đây là HTML mà Googlebot điện thoại nhận được sau khi chạy JavaScript. Tìm trong đó một câu từ phần nội dung bạn nghi bị cắt. Xem thêm công cụ Kiểm tra URL.
2. So nhanh bằng dòng lệnh. Tải trang hai lần với hai chuỗi nhận dạng trình duyệt khác nhau rồi so độ dài:

   curl -s -A "Mozilla/5.0 (Linux; Android 10; K) AppleWebKit/537.36 Mobile Safari/537.36 (compatible; Googlebot/2.1)" https://tenmien.vn/ | wc -c
   curl -s -A "Mozilla/5.0 (Windows NT 10.0; Win64; x64) AppleWebKit/537.36 (compatible; Googlebot/2.1)" https://tenmien.vn/ | wc -c

   Chênh lệch vài phần trăm là bình thường; chênh một nửa là dấu hiệu phục vụ động đang cắt nội dung.
3. Thẻ viewport. Trang thiếu <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1"> sẽ hiện như bản máy tính thu nhỏ trên điện thoại. Chấm điểm SEO kiểm thẻ này cùng 19 tiêu chí khác.
4. Mở trên điện thoại thật. Đừng chỉ thu nhỏ cửa sổ trình duyệt máy tính. Bấm thử menu, kéo tới cuối trang, mở một trang sản phẩm qua mạng 4G yếu.

Trải nghiệm trên điện thoại cũng là tín hiệu

Ngoài chuyện lập chỉ mục, trải nghiệm trang trên điện thoại ảnh hưởng tới người đọc và gián tiếp tới thứ hạng. Những lỗi hay gặp ở site Việt:

• Cửa sổ bật lên che nội dung ngay khi vào trang: mời theo dõi Zalo, nhận mã giảm giá, đăng ký nhận tin. Google có hướng dẫn riêng về quảng cáo xen kẽ gây phiền trên điện thoại.
• Nút gọi, nút Zalo, nút Messenger nổi chồng lên nhau ở góc dưới, che mất nút thêm vào giỏ hàng.
• Chữ nhỏ dưới 16px phải phóng to mới đọc được.
• Nút bấm quá sát nhau, bấm nhầm liên tục.
• Bảng rộng làm cả trang cuộn ngang. Gói bảng trong khung cuộn riêng.

Chỉ số tốc độ thực tế của Google (Core Web Vitals) lấy từ người dùng Chrome thật, và ở Việt Nam phần lớn lượt truy cập là điện thoại. Vì vậy số liệu điện thoại mới là số đáng xem; xem TTFB và Core Web Vitals.

Site có bản m. riêng: phải làm gì

Nếu chưa gộp được, bản m. phải đáp ứng đủ:

• Bản www khai <link rel="alternate" media="only screen and (max-width: 640px)" href="https://m.tenmien.vn/...">; bản m. khai canonical về bản www tương ứng.
• Nội dung, dữ liệu có cấu trúc, alt ảnh, liên kết nội bộ tương đương bản máy tính.
• Chuyển hướng theo thiết bị phải đúng trang tương ứng, không đẩy mọi người về trang chủ m..
• Xác minh cả hai tên miền trong Search Console.

Bảng chẩn đoán nhanh

Khi thấy một trong các hiện tượng dưới đây trong Search Console hoặc khi tự kiểm, đây là nơi nên nhìn trước:

Hiện tượng	Nguyên nhân hay gặp	Kiểm bằng
Trang được lập chỉ mục nhưng đoạn trích trên Google lấy từ chân trang, không lấy từ nội dung	Nội dung chính không có trong HTML bản điện thoại, chỉ có chân trang	Kiểm tra URL, xem HTML đã thu thập
Danh mục con ít khi được thu thập, nằm mãi ở “Đã phát hiện, hiện chưa được lập chỉ mục”	Menu điện thoại không có liên kết tới danh mục con	Xem mã nguồn bản điện thoại, tìm địa chỉ danh mục
Kết quả nhiều định dạng (sao đánh giá, giá) biến mất	JSON-LD chỉ có ở bản máy tính	Công cụ Kiểm tra kết quả nhiều định dạng ở chế độ điện thoại
Ảnh không hiện trong Google Hình ảnh	Ảnh chỉ nằm trong thuộc tính tự đặt như data-src, không có src thật	Xem HTML đã thu thập, tìm thẻ img
Trang bị báo “Trùng lặp, Google chọn trang chính tắc khác”	Bản m. và bản www khai canonical không khớp nhau	Đọc thẻ canonical ở cả hai bản

Một trường hợp riêng hay gặp ở các site dùng giao diện mua sẵn: giao diện có “chế độ di động” bật trong phần cài đặt, nó tải một giao diện hoàn toàn khác cho điện thoại (thường từ một plugin) chứ không co giãn. Bản này hay thiếu sidebar, thiếu khối sản phẩm liên quan, thiếu breadcrumb. Tắt chế độ đó và dùng giao diện co giãn chuẩn thường là sửa nhanh nhất.

Còn nếu site đang chặn Googlebot điện thoại bằng tường lửa hoặc dịch vụ chống bot (do cấu hình nhầm, nghĩ chỉ cần cho Googlebot máy tính), cả site sẽ tụt khỏi chỉ mục dần dần. Kiểm tra nhật ký máy chủ xem Googlebot điện thoại có nhận mã 200 không, xem đọc nhật ký máy chủ.

Checklist bản điện thoại

1. Có thẻ viewport chuẩn.
2. Nội dung chính, mô tả danh mục, thông số, hỏi đáp có trong HTML bản điện thoại.
3. Menu điện thoại có liên kết thật tới danh mục con.
4. Ảnh có alt, tải chậm bằng thuộc tính chuẩn.
5. Title, meta, canonical, robots, hreflang, JSON-LD có đủ trên bản điện thoại.
6. Kiểm tra URL trong Search Console: HTML đã thu thập chứa đoạn nội dung quan trọng.
7. Không cửa sổ bật lên che nội dung lúc vào trang.
8. Không cuộn ngang, chữ đủ lớn, nút đủ khoảng cách.